Numer 3/91 / 2010



ALEKSANDER PALCZEWSKI - Czas zmian – nowa koncepcja sprawowania nadzoru

Zmiana podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego wprowadzona rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r., zapoczątkowała wiele istotnych zmian w polskiej szkole. Rok 2009/2010 jest pierwszym rokiem wdrażania tych zmian.

Celem reformy programowej kształcenia ogólnego jest podniesienie jakości kształcenia oraz dostosowane nauczania do indywidualnych potrzeb i możliwości każdego ucznia. Zmianom programowym i organizacyjnym towarzyszy rozszerzanie autonomii szkół. W wyniku wprowadzanych nowych rozwiązań w ustawie o systemie oświaty oraz w aktach wykonawczych do tej ustawy, dyrektorzy szkół zyskali większą swobodę  w zakresie organizacji pracy szkół. Nauczyciele zyskali większą autonomię w sprawach dydaktycznych poprzez swobodny wybór programów nauczania i podręczników. Dzięki rozszerzeniu zakresu autonomii dyrektorzy i nauczyciele stają się bardziej niezależni w wykonywaniu swoich obowiązków. Autonomia wiąże się jednak zazwyczaj z większą odpowiedzialnością – odpowiedzialnością, która polega już nie tylko na przestrzeganiu procedur działania konkretnej szkoły, ale przede wszystkim na odpowiedzialności za uzyskiwane efekty kształcenia.

Ministerstwo Edukacji Narodowej, w dostosowaniu polskiej oświaty do standardów europejskich, zaplanowało i podjęło wiele działań:

1. Wzmocnienia pozycji zawodowej nauczycieli, poprzez zmianę przepisów dotyczących ich statusu i podjęcie prac nad motywacyjnym charakterem awansu zawodowego;

2. Upowszechnianie wychowania przedszkolnego i obniżenie wieku obowiązku szkolnego, które przyniosło już w efekcie wzrost liczby funkcjonujących publicznych i niepublicznych form wychowania przedszkolnego oraz możliwości wyłaniania i upowszechniania najlepszych programów, zgodnych z nową podstawą programową wychowania przedszkolnego, w tym rządowego programu „Radosna szkoła”;

3. Wdrażanie programów wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego, doskonalenie systemów egzaminów zewnętrznych, ze szczególnym zwróceniem uwagi na opis efektów kształcenia na każdym etapie edukacyjnym;

4. Upowszechnianie kształcenia zawodowego w kontekście uczenia się przez całe życie i wprowadzenie krajowych ram kwalifikacji, lepsze zintegrowanie treści ogólnokształcących z treściami zawodowymi, a także elastyczne dostosowanie osiągniętych efektów kształcenia do potrzeb pracodawców i rynku pracy. Podniesienie skuteczności kształcenia zawodowego jest jednocześnie drogą realizacji zobowiązań, wynikających z członkostwa Polski w Unii Europejskiej. W pierwszej kolejności szkoła zawodowa musi się stać szkołą pozytywnego wyboru, w której kształcenie ogólne jest tak samo ważne, jak kształcenie zawodowe. Tylko integracja tych dwóch nurtów kształcenia zbliży kształcenie zawodowe do potrzeb naszego rynku. Skuteczna edukacja zawodowa jest jednym z priorytetowych zadań polityki oświatowej państwa;

5. Organizacyjne i strukturalne zmiany szkolnictwa zawodowego, z zapewnieniem drożności kształcenia w kolejnych etapach edukacyjnych, kursowe  formy kształcenia praktycznego i ustawicznego, tworzenie ośrodków branżowych, które będą mogły przeprowadzać egzaminy potwierdzające kwalifikacje zawodowe, to tylko niewielka część proponowanych zmian;

6. Otwarcie polskiego systemu edukacji na świat, działania na rzecz integracji cudzoziemców w polskim systemie oświaty i wspierania nauczania polskich dzieci poza granicami Polski;

7. Zapewnienie wysokiej jakości edukacji przez odbiurokratyzowanie nadzoru pedagogicznego i jasny rozdział zadań między organem prowadzącym szkoły, a organem sprawującym nadzór pedagogiczny, będącym elementem decentralizacji części kompetencji państwa w obszarze oświaty i wychowania.

Efekty podjętych zmian w dużej mierze zależeć będą od nas wszystkich, a w szczególności od codziennej pracy nauczycieli i dyrektorów szkół i placówek. W realizacji tych istotnych dla edukacji zmian niezbędna jest pogłębiona refleksja wszystkich uczestniczących w niej podmiotów, w tym jednostek samorządu terytorialnego.

Na jakość funkcjonowania edukacji istotny wpływ ma system zarządzania i sprawowania nadzoru pedagogicznego. Ma on służyć:

  • podnoszeniu jakości kształcenia;
  • zapewnieniu wyrazistości podziału kompetencji pomiędzy organami prowadzącymi i sprawującymi nadzór pedagogiczny;
  • zwiększeniu odpowiedzialności za edukację ze strony społeczności lokalnych.

Fundamentalnym założeniem nowych rozwiązań dotyczących nadzoru pedagogicznego jest rozgraniczenie trzech zadań nadzorczych organów sprawujących ten nadzór, zwiększając szansę na osiągnięcie celu, jakim jest poprawa jakości pracy szkół:

1) ewaluacji działalności edukacyjnej szkół i placówek;

2) kontroli przestrzegania przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkół, placówek i nauczycieli;

3) wspomagania pracy szkół i placówek oraz nauczycieli w zakresie ich działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej.

Ewaluacja działalności edukacyjnej szkół i placówek jest praktycznym badaniem oceniającym, które ma prowadzić do określenia stopnia spełniania przez szkołę lub placówkę wymagań stawianych przez państwo na podstawie oceny przebiegu procesów, a także efektów podejmowanych działań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych oraz warunków działania szkoły lub placówki, jakości zarządzania i jej funkcjonowania w środowisku. Ewaluacja prowadzona przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny to ewaluacja zewnętrzna. Ewaluacja prowadzona przez dyrektora szkoły lub placówki to ewaluacja wewnętrzna.

Ewaluacja zewnętrzna będzie obejmować:

1) zbieranie i analizowanie informacji o działalności edukacyjnej szkoły lub placówki;

2) określenie poziomu spełniania przez szkołę lub placówkę wymagań ustalonych w rozporządzeniu przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania.

Wymagania te zostały ujęte w czterech obszarach działalności szkół i placówek:

1) efekty działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły lub placówki;

2) procesy zachodzące w szkole lub placówce;

3) funkcjonowanie szkoły lub placówki w środowisku lokalnym, w szczególności w zakresie współpracy z rodzicami uczniów;

4) zarządzanie szkołą lub placówką.

Wszystko, co nowe, nieznane, wywołuje niepokój. Uspokaja nas trochę fakt, że w większości krajów europejskich sprawowanie nadzoru pedagogicznego opiera się właśnie na technikach ewaluacyjnych. Tak jest i tym razem, bo każda zmiana pociąga ryzyko. Może nadszedł już czas, aby nikogo nie doganiać w Europie – może czas na wypracowanie własnego sposobu.


JAN WNĘK - Polskie badania naukowe nad dzieckiem w latach 1918-1939
Odzyskanie niepodległości po 123 latach niewoli stworzyło zupełnie nowe warunki dla prowadzenia badań w różnych dziedzinach wiedzy. Nastąpiła rozbudowa szkolnictwa wyższego oraz instytucji naukowych, w których prowadzono badania oraz publikowano ich wyniki. W latach 1918–1939 wśród polskich uczonych wzrosło zainteresowanie dzieckiem. Stawało się ono przedmiotem studiów naukowych ze strony pedagogów, psychologów, socjologów, lekarzy, antropologów. W tym okresie polskie piśmiennictwo naukowe wzbogaciło się o wiele dzieł poświęconych dziecku. Pewna ich część stanowiła ważny wkład w rozwój badań nad pierwszymi latami życia człowieka, odznaczała się nowatorstwem treści i ujęcia problemu.


MACIEJ JAKUBOWSKI - Międzynarodowe badania umiejętności uczniów a badania w Polsce, cz. II
Głównym sposobem wykorzystania wyników badań międzynarodowych jest porównanie średniego poziomu umiejętności między krajami. Jak już wspomniano we wstępie cz. I. artykułu, porównania te spotykają się z olbrzymim zainteresowaniem ze strony polityków, nauczycieli, a nawet rodziców. Wyniki PISA trafiają na czołówki gazet na całym świecie, podobnie jak wyniki TIMSS oraz PIRLS. Wszyscy już wiemy, że Finowie mają najlepiej wykształconych 15-latków, a ich japońscy i koreańscy rówieśnicy potrafią niewiele mniej. Wiemy też, że np. USA, mimo olbrzymich nakładów na edukację, nie osiąga wyników zbliżonych do wymienionych powyżej liderów.


ROMAN FICEK - Wiersze

ROMAN FICEK - Jesteśmy

ELŻBIETA CHABIK - Stosunki interpersonalne między uczniami zdrowymi a niepełnosprawnymi

URSZULA GRYGIER - Klucz do integracji. O współpracy pedagoga specjalnego i nauczyciela przedmiotu w klasach integracyjnych

ANNA RAPPE - Spójrzmy na efektywność wiejskich gimnazjów

MARIUSZ STINIA - Wizyty studyjne

JAN BORATYŃSKI TRIZ - Pedagogika, cz. VII

ZESTAWIENIE BIBLIOGRAFICZNE - Integracja społeczna. Praca z uczniem o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

DARIA GRODZKA - Relacja z zebrania Rady Wydawniczej, Rady Redakcyjnej i Zespołu Redakcyjnego „Hejnału Oświatowego”

- Małopolski Konkurs o tematyce regionalnej „Mnie ta ziemia od innych droższa…”